Poznaj historię swojego miasta - Okonek

  • poniedziałek, 06 kwietnia 2020

Pewnie niejeden mieszkaniec Okonka zastanawiał się skąd wzięła się nazwa miejscowości. Powszechnie wiadomo, że tuż po wojnie Okonek nazywał się Racibórz. A jak nazywał się wcześniej i skąd taka, a nie inna nazwa?

Książę Barnim XI podjął decyzję posadowienia wioski w 1553 lub 1554 roku. Dokładne wskazanie daty nie jest możliwe. Wieś miała być położona na brzegu rzeki Czarnej (Zarne), gdzie rósł gęsty, świerkowy busz (Fichtenbusch) oraz znajdowało się bagno i trzęsawisko (Bruch). Warto przeanalizować fakty, które charakteryzują założyciela wsi. Miał on początkowo nazywać się Wotzech Basse i mieszkał w Rosenfelde (dziś Rozwory) w powiecie człuchowskim. Stamtąd udał się do Krummensee (obecnie Krzywa Wieś w powiecie złotowskim), tam najpierw przyjął nazwisko Feyke, które zmienił na Jakob Woyke. Jego syn Michael miał złożyć przez amtshauptmannem Jacobem Kleistem w Szczecinku informację (historyk mówi o niej: wątpliwa), że ojciec przywędrował na Pomorze z dwoma małymi wołami i lichą szkapą. Założona przez niego wioska Ratzebuhr liczyła początkowo 21 gospodarzy i 6 Kossaten. Mieli oni zagrody otoczone nasypem – wałem. Do ustalenia wielkości działek używano pręta mierniczego Rute. Każdy osiedleniec otrzymywał swoje pole w trzech kawałkach. Najmniejszy był przeznaczony pod urządzenie zagrody. Te pierwsze poletka rozciągały się w stronę wschodniej granicy (Glinke – Dzisiaj Glinki). Druga, większa działka przygotowana do uprawy lub wypasu leżała w pobliżu małego jeziora. Trzecie pole, największe, przylegało do terenu leśnego Vangerowów (dziś Węgorzewo). Woyke zmarł 10 maja 1572 roku.

Wyjaśnieniem pochodzenia nazwy wsi zajął się E. Wille 1. Z jego analizy wynika, że jest udowodniona teza, iż Ratzebuhr (Okonek) zlokalizowany w górach o tej samej nazwie, wziął miano od nazwy własnej Ratibor 2 . Faktem jest, że wywodzenie się nazwy od Ratibor (wojownik wojenny) byłoby dla mieszkańców nobilitujące. W 1560 roku po raz pierwszy użyto nazwy Ratzebuhr. Prowincjonalna granica w 1549 roku obejmowała miejscowości Hasenfier (Ciosaniec), Plietnitz (Stara Płytnica) i pół miejscowości Okunkary (Ratzebuhr) i przebiegała rzeką Czarną do strumienia Glienkie i dalej do Gwdy. Miejscowości Samborsko, Pniewo i Podgaje oraz Borucino musiały być założone na polskim terenie. Tak więc graniczne wioski miały po dwie nazwy: niemiecką i polską. Okonek podzielony na pół przez graniczna rzekę Czarną miał dwie nazwy, możliwe, że tylko część polska zwana była Okunkary, zaś pomorska Ratzebuhr.

Spory graniczne wybuchały pomiędzy poszczególnymi wioskami, a właściwie ich właścicielami. Część majątku od dawnych pomorskich lenników odbierał książę Pomorza Zachodniego. Najbardziej znany jest konflikt graniczny, który trwał przez okres 50 lat pomiędzy mieszkańcami wsi Okonek (Ratzebuhr) a właścicielami założonej w 1560 roku wsi Brokęcino (Bahrenbusch). Ta bogata, na nowo zbudowana wieś była zamieszkała przez 3 junkrów (duży właściciel ziemski), 19 gospodarzy i 12 Kossaten (gospodarz posiadający tylko jedną włokę). Joachim Bonin od 2 sierpnia 1599 roku prowadził otwartą walkę z Okonkiem, ale także z wioskami Podgaje i Chwalimie. Herzbergowie z Brokęcina twierdzili, że granica pomiędzy majątkami przebiegała od jeziora Brokęcino i dalej na południe od Tetzlafberge (góra Tecława), potem kierowała się na duży kamień znajdujący się na rzece czarnej we wsi Okonek, by następnie piąć się w górę. Mieszkańcy Okonka linię graniczną umieszczali od Brokęcina w kierunku Jeziora Lopianke. Według nich granica dalej była prowadzona na widoczny z daleka „błyszczący nagi mech”, następnie biegła na Wokulses do zimnego
Grewings, a stąd w poprzek góry, aż do Markgrafenwek pomiędzy Okonkiem a Starą Płytnicą.

Nową granicę wytoczył 27 lipca 1581 roku Melchior von Dobbresitz (ze Szczecinka), a potwierdził książę. Nie zażegnało to sporu. Mieszkańcy Okonka dalej twierdzili, że po północnej stronie „Długiej Góry”, tam gdzie zaczynał się busz, były okorowane świerki, które miały wyznaczać granicę. Przez ten długi czas sporu nie karczowano terenu, nie uprawiano ziemi i nie dokonywano zasiewów.

Opracowanie: Ryszard Mikietyński

Mieczysław Borkowski, Ryszard Borkowski - Zeszyty Wałeckie Nr 6.
E. Wille Zur Besiedlung des Newen – Stettiner Landes, Neustettin 1938.
Racibor I ?-1165 książę Pomorza Zachodniego, brat Warcisława I, w 1136 roku dokonał wyprawy łupieżczej na Norwegię.

Książę Pomorski Barnim XI

« powrót

Kontakt

Okoneckie Centrum Kultury
ul. Leśna 35, 64-965 Okonek
Godziny pracy:
poniedziałek- piątek 7:30-20:00
SEKRETARIAT:
poniedziałek- piątek 7:30-15:30
tel. 67 353 38 88, 500 817 077
ock@okonek.pl
kultura@okonek.pl